Edebiyat

 

Nesir Fikri

Giorgio Agamben


Nesir karşısında şiirin kimliğini adımlama* olasılığı üzerinden giderek serdetmediği sürece, şiirin hiçbir tanımı tam anlamıyla tatminkar değildir. Bu bakış açısından, nicelik, ritim ya de hece sayısı ki bunların her biri nesirde de görülebilir yeterli kıstası sunmaz. Biz burada, sentaktik bir sınır karşısına vezinli bir sınır koymanın mümkün olduğu söze şiir diyeceğiz (adımlamanın fiilen varolmadığı her şiir, sıfır adımlamalı şiir olacak). Nesirse, böyle bir şeyin mümkün olmadığı sözdür.

Sıfır adımlamayı eserlerinde bir kural olarak belleyen şairlereri başta Petrarca olduğu gibi. belirtme derecesinin (degri marquf) önemli bir yer teşkil ettiği başka şairler de Caproni örneğin vardır. Ancak Caproni'nin geç dönem şiirlerine bu düşkünlük aşırıya varır: Adımlama, şiiri onun hala bir şiir olduğunu anlamamıza imkan verecek tek bir unsura, yani şiirin fark yaratan özgül çekirdeğine, indirgeyerek şiirin kendisine dönüşür. Böylece adımlama, şiirsel sözün ayırt edici özelliği olarak öne çıkar. Caproni'nin en son şiirlerinden birine bakalım:

* Fr. enjambement: Şiirle, sentaktik bir birimin, bir bir dizeden diğerine, hiç ara vermeden devam ettirilmesi.
 

... Beyaz

kapı...

Saydamlıktan

matlığa açılan

kapı...


Mahkum

kapı...

 

Burada geleneksel vezinler büyük ölçüde sınırlandırılmıştır, Caproni'nin son dönemlerinde sıkça kullandığı noktalı boşluklarsa dizenin kurucu nüvesinin ötesinde vezinli bir tema geliştirmenin imkansızlığını anlatır (bu da bu nüvenin başlangıçta değil, sonda, versura noktasında* bulunacağı anlamına gelir). Tıpkı Caproni'nin çok şey öğrendiği Schubert'in 163 no'lu kuintetinin adagio kısmındaki pizzicato'nun, her seferinde yaylı sazların bir melodi öbeğini tamamlamasının imkansızlığını teyit etmesi gibi Ama bu, şiiri ortadan kaldırmaz. Tekrarlamak gerekirse adımlama, nesri şiirin alanına yaklaştıran Mallarme'nin boş satırlarından farklı olarak, nazımın yeter ve gerek şartıdır.

* (İng. çev.) Lat. versura: Sabanın bir tur atıp da geriye döndüğü yer (ve tabii an). Mısra, dize anlamına gelen İtalyanca verse ve İngilizce verse sözcükleri bu sözcükten türemiştir. [Metin esasen İtalyanca'dan çevrilmiş,özellikle belirtilen bölümlerde İngilizce çevirisindeki notlardan da yararlanılmıştır.]

Peki öyleyse adımlamaya şiirin ölçüsü üzerinde böyle bir hakimiyet veren şey nedir? Adımlama, vezin öğeleriyle sentaktik öğeler arasındaki, sesi belirleyen ritimle anlam arasındaki bir uyumsuzluğu. bağlantısızlığı ortaya çıkarır; böylece şiir sadece. şiirde sesle anlam arasında mükemmel uyumun yakalandığı yeri gören yaygın kanının aksine, kendi iç uyumsuzluğunu yaşar. Dize, sentaktik bağı kırarak kendi kimliğini ispat ettiği anda, bir sonraki dizenin üzerine doğru sürüklenir ki kendisinden dışarıya atılanı yakalayabilsin. Çok yönlülüğünü ortaya koyan aynı jestle. nesrin bir geçişine işaret eder. Anlamın dipsiz kuyusuna yapılan bu baş aşağı dalışla birlikte dizenin saf ses birimi, kendi ölçüsünü ihlal ettiği gibi kendi kimliğini de ihlal eder.

Böylece adımlama, şiirin nevi şahsına münhasır adım atma biçimini ortaya çıkarmış olur. Avesta’daki Gatalar'da ya da Latin satirinde rastladığımız ilk örnekleri modern çağın eşiğinde Yeni Hayat'ını tesadüfi olmayan karakterini kanıtlayan bu biçim, bustrophedonik'tir; yani şiirsel ya da düzyazısal değildir ve her insan sözünün esas nesir-veznidir. Adımlama biçiminde ortaya çıkan dizenin sonundaki dönüş noktası, vezin üzerine yapılan çalışmalarda bahsi geçmese de, şiirin nüvesini kurar. Aynı anda iki yöne hem geriye (verso) hem de ileriye (prosa)*giden müphem bir harekettir bu. Bu iki arada bir derede kalış, anlamla ses arasındaki bu ulvi tereddüt, düşüncenin yüzleşmek zorunda olduğu şiirsel mirastır. Platon bu mirası devralabilmek için, aktarılan yazma biçimlerini reddedip gözünü dil meselesine dikmiştir; Aristoteles'in tanıklığına bakılırsa dil onun için ne şiir ne de nesirdi, bunların orta terimiydi.

* İtalyanca orijinal metinde de parantez içlerinde verilen verso ve prosa Sözcükleri, geri ve ileri anlamlarına geldiği gibi, sırasıyla, nazıma ve nesire de gönderme yapar.ç.n.

 

 

 

 


 


Ana Sayfaya Dönmek İçin Tıklayın 

  www.aymavisi.org  
 

 

 

 

 
 + Büyüt | - Küçült